روان

معنی روان

روان

جارى،و رونده،و نفس ناطقه،و جان روح حيوانى چنانكه در معراجيۀ شيخ مذكور است،و روان از ان گويند كه هميشه در حركت فكرى است، و در تحفه بضم را گفته.

(

فرهنگ رشیدی

, ص751)

به فتح اول و ثانى به الف كشيده و به نون‌زده به معنى راه رفتن باشد و به معنى فى الحال و زود هم هست و مايع و جارى را نيز گويند و به معنى جان و نفس ناطقه و روح باشد و به معنى محل جان كه دل باشد هم گفته‌اند و بعضى گويند كه مراد از روان نفس ناطقه است و از جان روح حيوانى.

(

فرهنگ فارسی برهان قاطع

, ص432)

دو معنى دارد:اول جان بود و بعضى گويند محل جان بود.دوم بمعنى رونده باشد .

(

صحاح الفرس

, ص243)

- [بفتح راء] بمعنى جان باشد و بمعنى جارى نيز آمده، مثالش بهر دو معنى ظهير گويد: بيت وقتى‌كه گم شود ز سر سركشان خرد روزى كه بگسلد ز تن پردلان روان و ان آب منجمد كه سنانست نام آن از تف حمله در رگ جانها شود روان و در تحفة السعاده بمعنى جان بضم راء آمده. و در فرهنگ بمعنى نفس ناطقه آورده و متمسك بقول شيخ الرئيس شده كه در معراجيه روان را بمعنى نفس ناطقه و جان را بمعنى روح حيوانى آورده .

(

فرهنگ مجمع الفرس

, ج2 , ص626)

جارى و رونده و نفس ناطقه و جان و روح چنانكه در معراجيه شيخ مذكور است و روان از آن كويند كه پيوسته در حركت فكريست روان يابنده يعنى نفس ناطقه حكيم فردوسى كفته از آن پس تن ناتوان خاكراست روان روان معدن پاك راست حكما بنياد مرتبه و درجه نفس را بر چار در نهاده‌اند اول نفس روينده و آن شهوانى دويم نفس جوينده و آن حيوانى سيم نفس كوينده و آن انسانى چهارم نفس شوينده و آن ربّانى و در تحفة الاحباب بضم را كفته و سابقا نوشته‌ام بروان همه مردان كه روانست روانم و از قافيه رباعى شيخ عطار به ضم بودن ثابت است جانانه يكم و نه دوم اينست عجب نه كهنه عشقم نه نوم اينت عجب پيوسته نشسته مى‌روم اينت عجب نه با توام و نه بى‌توم اينت عجب

(

فرهنگ انجمن آرای ناصری

, ص414)

[اسم‏][فارسی‏]جان و روح و نفس. و حيات و زندگانى.و نفس ناطقه.و محل جان كه دل باشد.[جمع‏]روانان. و نيز روان:نام شهر ايروان. ¦¦

[صفت‏][فارسی‏]هر چيز كه رونده و راهى باشد.و هر چيز جارى.وسائل.و گذران.و عابر.و نيز بمعنى جلد و تيز و چالاك در بيع و شرا و رايج.و سوار.و دوان و پويان و جارى و مايع.و مشروع و جايز و شرعى و روا و سزاوار و لايق.و از حفظ و از بر مانند درس.و درس بدرن هجى.و از ب ¦¦

[معين فعل‏][فارسی‏]فى الفور و فى الحال و حالا و بزودى.

(

فرهنگ نفیسی

, ج3 , ص1698)

جان باشد.دقيقى گفته است: چنين گفت جمشيد روشن روان#كه اين را مداريد چندين توان.

(

فرهنگ قواس

, ص6)

روان

(صفت فاعلى ، قيد) رونده.پويان.آنچه يا آن كه راه رود.|| جارى.سايل.سيال. || مجازاً، به‌معنى شل و پرآب، مثل شورباى روان.مايع.آبكى|| رايج.|| پر رونق.|| نافذ.ماضى.مطاع.مجرى. || ساير و باقى، چنانكه نام و سخن و ذكر جميل.|| سلس.منسجم.شعر يا غزل يا سخنى كه خالى از تعقيد و تكلف باشد. || از حفظ و از بر مانند درس.نيك آموخته.|| (قيد) فى‌الحال.زود.جلد.تيز. چالاك.سريع.تند.فرز.سبك.چابك. || به نرمى و آرامى.|| درحال رفتن. -تخت روان؛ خوابگاهى براى مسافران كه آن را بر دو اسب و يا بر دو استر بار كرده روان سازند. -چرخ روان؛ چرخ متحرك.سپهر رونده.چرخ گردنده. -سپهر روان؛ چرخ روان. -سرو روان؛ سرو رونده. -|| كنايه است از قامت معشوق. -گنج روان؛ كنايه است از گنج قارون زيرا كه پيوسته در زير زمين حركت به سوى تحت مى‌كند. -ناروان؛ غيرجارى.آنچه جارى نباشد. خشك. -نقد روان؛ پول رايج. -طبع روان؛ طبعى كه بى تكلف و تصنع به سرودن شعر توانا باشد. ¦¦

(اسم) جان.روح.|| نفس ناطقه.روح انسانى كه نفس ناطقه است. || مجموعه قواى ذهنى، عاطفى و ادراكى انسان كه كيفيت رفتار شخص و عمل و عكس‌العمل‌هاى او را تعيين مى‌كند. -تازه شدن روان؛ شاد و خرم شدن روان.انبساط و مسرت درون پيدا كردن. -شاد بودن روان كسى؛ در آرامش بودن روح او.دعايى است كه پس از ذكر نام مرده مى‌گويند.

(

لغت نامه دهخدا

, ص1502)

ضرب المثل روان

پدر كز من روانش باد پرنور - مرا پيرانه پندى داد مشهور - كه از بی دولتان بگريز چون تير - وطن در كوى صاحب دولتان گير

رجوع به: اگر خاك هم...، شود است.

(

امثال و حکم

, ص501)

از ضعيفى نيست آب از ديده پيران روان چشم پيران گريه بر عهد جوانى مى‌كند

(ميرزا باقر اصفهانى)

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص59)

چنان چونكه تن زنده گردد به جان - به دانش بود زنده جان و روان

(... پس آموزگارت مسيحاى تست دم پاكش افسون احياى تست.) حضرت اديب. رجوع به: آنكس كه داناتر است.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص619)

چنان چون تنت را خورش دستگير - ز دانش روان را بود ناگزير.

فردوسى. رجوع به: آنكس كه داناتر است...، شود.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص619)

آب تا اندر رود باشد روان بود چون به دريا رسيد قرار گيرد

كشف المحجوب. كمال مرد سبب طمأنينه و سكونت نفس اوست.

(

امثال و حکم

, ص5)

چو دانى كه بر تو نماند جهان چه رنجانى از آز جان و روان.

فردوسى. رجوع به: طمع آرد بمردان...، شود.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص645)

در بيابان خشك و ريگ روان تشنه را در دهان چه دُرّ چه صدف

(سعدى)

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص363)

به دشمن رسد هرچه باشد به گنج - بده تا روانت نباشد به رنج

فردوسى. رجوع به: بخور هرچه دارى بفردا...، شود.

(

امثال و حکم

, ص405)

اگر يار باشد روان باخرد - به نيك و به بد روز را نشمرد

فردوسى.

(

امثال و حکم

, ص231)

مده دل به غم تا نكاهد روان به شادى همى‌دار تن را جوان

(اسدى)

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص687)

كسى كَش روان شد به دانش جوان گرش تن بميرد نميرد روان

(سنائى)

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص595)

چو شادى بكاهد بكاهد روان خرد گردد اندر ميان ناتوان.

فردوسى.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص649)

چون كاهلى پيشه گيرد جوان بماند منش پست و تيره روان.

(كه...) فردوسى. رجوع به: از تو حركت...، شود.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص666)

اگر دارى از سنگ و آهن روان - بفرسایى از گردش آسمان

(... اگر سنگى آن آهن سنگ‌خاست وگر آهن آن سنگ آهن‌رباست.) فتحعليخان ملك الشعراء. رجوع به: از مرگ خود چاره نيست. شود.

(

امثال و حکم

, ص213)

اگر پشه از شاه يابد ستم - روانش به دوزخ بماند دژم

فردوسى. رجوع به: اسكندر رومى را پرسيدند...، شود.

(

امثال و حکم

, ص197)

آب نيكو روان بود در ده - ليك در ريگ ناروانى به

سنائى.

(

امثال و حکم

, ص14)

يك شكم روان به از صد مادر مهربان

به مناسبت ناراحتى از يبوست مزاج گويند.

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص841)

شكم روان بهتر از مادر مهربان است

(عامه شكم روون و مادر مهربون گويند).اشاره به ناراحتى زياد از يبوست مزاج.

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص511)

درسش از برش است، درسش روانش است

بيدار و هشيار كار خودش هست.ميداند چگونه درس خود را پس بدهد.همانند:مادر مرده را شيون مياموز.

(

فرهنگ عوام

, ص258)

فيض حق بر نيك و بد باشد روان

(...هركسى را بهره‌يى باشد از آن)صفايى

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص837)

شكم روان بهتر از مادر مهربان

اين مثل را غالبا اشخاصى كه مبتلى بمرض يبوست مزاج باشند ايراد كنند.

(

فرهنگ عوام

, ص382)

چاره نبود كالبدی را ز روانى .

(گيتى چو يكى كالبد است او چو روانست...) فرخى.

(

امثال و حکم

, ج2 , ص605)

به فرهنگ باشد روان تندرست

(گُهر بى‌هنر زار و خوار است و سُست...)فردوسى

(

فرهنگ بیست هزار مثل و حکمت و اصطلاح

, ص173)

روان

معنی روان

المرتبطات

در نام چیزها که بهری از آن بهری از آن سوی بالا روی دارد/ دوم: در نام چيزهاى پراگنده چون پيغامبران و دينها و كتابها و آنچه بدان ماند و كار آيد.

ضرب المثل روان